Rạch Xuyên Tâm: Siêu dự án 17.000 tỷ loay hoay thoát khỏi "vũng lầy" mặt bằng

​

Ghi nhận thực tế vào những ngày cuối tháng 3/2026, tại các gói thầu trọng điểm XL-01 và XL-02 của dự án rạch Xuyên Tâm, không khí thi công vẫn chưa đạt được sức nóng như kỳ vọng. Tại gói XL-01 (đoạn từ kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè đến cầu Bùi Đình Túy), liên danh nhà thầu do Công ty CP Xây dựng và Lắp máy Trung Nam (Trungnam E&C) đứng đầu đã sẵn sàng về nhân lực, thiết bị và bãi đúc cấu kiện, nhưng khối lượng triển khai thực tế hiện rất khiêm tốn.

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng này là do mặt bằng bàn giao vẫn ở trạng thái "da beo" – nằm rải rác và không liền mạch. Việc thiếu các đoạn mặt bằng xuyên suốt khiến máy móc cơ giới hạng nặng không thể tiếp cận lòng rạch để triển khai nạo vét hay đóng kè đồng loạt, buộc nhà thầu phải thi công kiểu "có đâu làm đó" nhằm duy trì tiến độ tối thiểu.

Nhìn vào bảng dự toán 17.230 tỷ đồng của dự án, có tới gần 14.000 tỷ đồng (chiếm hơn 80% tổng mức đầu tư) được dành riêng cho công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Đây là một con số khổng lồ, phản ánh độ khó của việc di dời hơn 2.190 trường hợp bị ảnh hưởng, trong đó quận Bình Thạnh cũ chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 1.300 hộ giải tỏa toàn phần.

Tính đến tháng 3/2026, tỷ lệ bàn giao mặt bằng toàn dự án mới đạt khoảng 21,6%, tức là chưa đến 1/4 tổng số hộ dân bàn giao đất sạch. Điển hình tại phường Bình Lợi Trung, vẫn còn 87 trường hợp chưa đồng thuận với đơn giá đền bù và đang gửi đơn kiến nghị, khiến dự án chưa thể khơi thông được dòng vốn bồi thường tại khu vực này.

Những mặt bằng giải tỏa dang dở đang vô tình biến thành những điểm tập kết rác tự phát.

gây mất mỹ quan đô thị.

Vấn đề cốt lõi không phải do năng lực nhà thầu, mà là tình trạng bàn giao mặt bằng theo kiểu "da beo". Đất sạch bàn giao nằm rải rác, không liền mạch khiến các thiết bị cơ giới hạng nặng – vốn là "xương sống" của công tác nạo vét và đóng kè – không có đường tiếp cận sâu vào lòng rạch. Các nhà thầu đang rơi vào nghịch lý: có tiền, có quân nhưng không có "đất diễn".

Tuy nhiên, thách thức vẫn chồng chất khi quỹ nhà tái định cư đang là một bài toán chưa có lời giải ngay lập tức. Dự án nhà ở xã hội tại số 4 Phan Chu Trinh (864 căn hộ) – "cứu cánh" cho các hộ giải tỏa trắng – dự kiến sớm nhất cũng phải cuối năm 2027 mới hoàn thành. Trong khi đó, việc sửa chữa các căn hộ cũ để bố trí tạm cư cho dân vẫn đang trong cuộc chạy đua nghẹt thở để kịp hạn định 30/3/2026.

Những di chứng pháp lý từ việc mua bán giấy tay và xây dựng lấn chiếm qua nhiều thời kỳ đang tạo nên một 'hố đen' vô hình, bủa vây và làm tê liệt công tác áp giá bồi thường.

Chính những "hố đen" này đã khiến công tác áp giá bồi thường hiện nay đối mặt với vô vàn trở ngại.

Hành trình hồi sinh rạch Xuyên Tâm – dòng rạch ô nhiễm nhất Sài Gòn – đang ở giai đoạn cam go nhất. Sự thành bại của dự án hiện không nằm ở những bản vẽ kỹ thuật hay năng lực của các nhà thầu lớn, mà nằm ở sự quyết liệt của chính quyền địa phương trong việc giải quyết hài hòa lợi ích của hàng ngàn hộ dân. Nếu không sớm bứt phá khỏi "túi bùn" mặt bằng, giấc mơ về một trục cảnh quan xanh giữa lòng Bình Thạnh sẽ còn rất xa vời.

​