Mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành: Khi "huyết mạch" bị nghẽn bởi năng lực nhà thầu và mặt bằng

Dù được áp dụng cơ chế đặc thù của một công trình khẩn cấp, dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành đang đứng trước phép thử lớn về tiến độ. Sau hơn 7 tháng thi công, những "nút thắt" về mặt bằng tại TP. Thủ Đức và sự trì trệ của một số nhà thầu lớn đang trở thành rào cản ngăn dòng chảy của siêu dự án 15.000 tỷ đồng về đích đúng hạn.

Báo cáo mới nhất từ Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) vào tháng 4/2026 cho thấy một thực trạng đáng lo ngại: dù đã đi qua 40% thời gian hợp đồng, tiến độ tổng thể vẫn chưa đạt kỳ vọng .

Tại gói thầu XL01, giá trị thực hiện mới đạt 37,25%, thấp hơn kế hoạch là 40,71% . Trong khi các đơn vị như Công ty Trung Chính vẫn duy trì được nhịp độ tốt, thì Công ty Khang Nguyên lại bị "điểm tên" vì chậm tiến độ kéo dài, buộc chủ đầu tư phải đặt dưới sự giám sát thường xuyên.

​Tình hình tại gói thầu XL02 còn nghiêm trọng hơn khi tổng giá trị thực tế chỉ đạt 30%, chậm tới 17% so với kế hoạch . Đáng chú ý, Tổng công ty xây dựng Trường Sơn – một "ông lớn" trong ngành hạ tầng – lại đang là mắt xích yếu nhất tại gói này khi chỉ mới thực hiện được 30,1% khối lượng công việc, trong khi yêu cầu đặt ra là 48% . Sự trì trệ này tạo nên một nghịch lý trên cùng một tuyến đường: trong khi Công ty 368 bứt phá vượt tiến độ cục bộ, thì các liên danh còn lại vẫn loay hoay bù khối lượng.

​"Nút thắt" 7,85 ha tại TP. Thủ Đức

Trở ngại khách quan lớn nhất hiện nay nằm ở 7,85 ha mặt bằng tại hai phường Long Trường và Long Phước (TP. Thủ Đức) vẫn chưa được bàn giao sạch . Do thiếu hành lang thi công rộng 17-20m theo yêu cầu của giai đoạn 2, nhiều nhà thầu lâm vào cảnh "có máy mà không có đất", buộc phải thi công cầm chừng tại các vị trí dưới sông hoặc bám theo dải đất hẹp từ giai đoạn 1 .

Hệ quả là hạng mục cầu cạn và cầu dẫn trên địa bàn TP.HCM đang chậm khoảng 25% so với tiến độ . Ngược lại, phía tỉnh Đồng Nai cơ bản đã đáp ứng được yêu cầu nhờ tận dụng tốt quỹ đất có sẵn từ giai đoạn trước, giúp các mũi thi công được triển khai rầm rộ hơn.

​Tuyến cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây, từ lâu đã được coi là huyết mạch xương sống nối liền trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước với các tỉnh Đông Nam Bộ.

Áp lực từ "cơn khát" vật liệu Tân Cang

Bên cạnh mặt bằng, bài toán vật liệu xây dựng (đất đắp, đá) đang trở thành điểm nghẽn lớn do nhu cầu tăng đột biến từ các dự án siêu trọng điểm triển khai đồng thời như sân bay Long Thành và đường Vành đai 3 .

Nguồn cung tại khu vực Tân Cang hiện đang bị kiểm soát chặt chẽ, dẫn đến tình trạng khan hiếm và đẩy giá thành lên cao, gây áp lực trực tiếp lên dòng tiền của các nhà thầu . VEC đã phải kiến nghị áp dụng các cơ chế đặc thù trong phân bổ nguồn vật liệu để tránh kịch bản dự án bị đình trệ do thiếu đá xây dựng.

Quy hoạch mở rộng được đề xuất với tổng chiều dài gần 22km, kéo dài từ Km 4+000 đến Km 25+920. Quy mô đầu tư được tính toán lên tới 8-10 làn xe, phù hợp với mạng lưới đường bộ đã được phê duyệt và đảm bảo tính kết nối liên hoàn với các dự án trọng điểm khác như Vành đai 3 Thành phố Hồ Chí Minh, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu và đặc biệt là sân bay quốc tế Long Thành.

​

Tối hậu thư: Không có chỗ cho sự trì trệ

Trước áp lực hoàn thành vào tháng 12/2026 để khớp nối với ngày vận hành sân bay Long Thành, VEC đã ban hành "kỷ luật thép" trên toàn công trường . Chủ đầu tư khẳng định sẽ không có sự thỏa hiệp: các buổi họp kiểm điểm được tổ chức hàng tuần để "truy" trách nhiệm đến cùng.

Đối với các nhà thầu chậm tiến độ kéo dài như Khang Nguyên và Trường Sơn, VEC sẵn sàng thực hiện biện pháp mạnh nhất là cắt chuyển khối lượng sang các đơn vị đủ năng lực hoặc bổ sung nhà thầu phụ đủ mạnh để đảm bảo mục tiêu thông xe đúng hẹn.

Khi thời gian không còn nhiều, sự quyết liệt trong điều hành và tính tự chủ của nhà thầu sẽ là những "viên gạch" quyết định liệu cao tốc TP.HCM - Long Thành có kịp trở thành động lực cho siêu sân bay, hay lại tiếp tục là một "nút thắt" kìm hãm sự phát triển của cả vùng Đông Nam Bộ